Γνώριζες πως……

Η κυριότερη αιτία υποτροπής νόσου στα άτομα με ΔΔ είναι η διακοπή της φαρμακοθεραπείας

Τα άτομα με ΔΔ που διακόπτουν την φαρμακοθεραπεία τους έχουν 4 φορές περισσότερη πιθανότητα για νοσοκομειακή νοσηλεία

50% των ατόμων που νοσούν από ΔΔ διακόπτουν την λήψη φαρμακοθεραπείας κατά την περίοδο που νιώθουν πως έχουν βελτιωθεί τα συμπτώματα τους

Με τη λήψη ορθής φαρμακοθεραπείας επιτυγχάνεται ταχεία αντιμετώπιση μανιακών ή καταθλιπτικών επεισοδίων και κατ΄ επέκταση σταθεροποίηση της διάθεσης

Με τη λήψη ορθής φαρμακοθεράπειας μειώνεται η πιθανότητα έκπτωσης της ποιότητας ζωής

Για την επιλογή της φαρμακοθεραπείας έχουν αναπτυχθεί κλινικές μελέτες (τεκμηριωμένη πρακτική) σε πάσχοντες με ΔΔ με στόχο ορθότερη επιλογή κάποιου φαρμάκου

Η φαρμακοθεραπεία συχνά αυξομειώνεται ανάλογα με το στάδιο της νόσου

Γνωρίζοντας τις πιθανές παρενέργειες από τη λήψη φαρμακοθεραπείας είσαι έτοιμος να τις διαχειριστείς

Γιατί να λαμβάνω φαρμακευτική αγωγή;

Τύποι μη ορθής χρήσης φαρμακοθεραπείας

Τύποι μη ορθής χρήσης φαρμακοθεραπείας

Απόλυτα φτωχή χρήση φαρμακοθεραπείας

Στην κατηγορία αυτή τα άτομα με Διπολική διαταραχή παρουσιάζονται με πλήρη άρνηση ή μη ορθή χρήση φαρμακοθεραπείας. Ουσιαστικά, το άτομο που νοσεί με διπολική διαταραχή επιλέγει να μην ακολουθεί τις εισηγήσεις των επαγγελματιών υγείας ή αρνείται εντελώς να επισκεφθεί κάποιο επαγγελματία υγείας. Σε αυτή τη κατηγορία τα άτομα δεν είναι συνεπείς στα ραντεβού τους με κάποιο ψυχίατρο, έτσι δεν έχουν την δυνατότητα για αξιολόγηση, βιώνοντας παράλληλα αρκετές κοινωνικές επιπτώσεις όπως απώλεια εργασίας. Τα άτομα τα οποία εμπίπτουν σε αυτή τη κατηγορία συχνά χρειάζεται να νοσηλευτούν σε χώρους προστασίας του εαυτού τους όπως ψυχιατρική κλινική .Το ποσοστό για τους πάσχοντες με ΔΔ για αυτή τη κατηγορία είναι περίπου 10%.

Επιλεκτικά ορθή χρήση φαρμακοθεραπείας

Η κατηγορία αυτή αναφέρεται στη επιλεκτικά ορθή χρήση φαρμακοθεραπείας και σε συγκεκριμένες κατηγορίες φαρμάκων. Στην κατηγόρια αυτή συνήθως ανήκουν τα άτομα με διπολική διαταραχή όπου είναι μερικώς ενημερωμένα για τη φύση της ΔΔ. Συγκεκριμένα, τα άτομα που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία επιλέγουν να λαμβάνουν φαρμακευτικά σκευάσματα μόνο κατά την διάρκεια των υποτροπών της διάθεσης τους απορρίπτοντας έτσι την σημαντικότητα της προφυλακτικής χρήσης της φαρμακοθεραπείας. Παράγοντες που είναι σημαντικοί να λαμβάνονται υπόψη σε αυτή τη παράμετρο είναι η ελλιπής γνώση των ατόμων με διπολική διαταραχή για τη νόσο τους, παράλληλα με το φόβο που βιώνουν για πιθανές παρενέργειες από τη λήψη της φαρμακοθεραπείας.

Διακεκομμένα ορθή χρήση φαρμακοθεραπείας

Στην κατηγόρια αυτή συνήθως ανήκουν τα άτομα με διπολική διαταραχή όπου έχουν την πεποίθηση ενός διαλλείματος από την λήψη φαρμακοθεραπείας. Οι περίοδοι αυτών των «διαλλειμάτων» ίσως να έχουν μεγάλη χρονική διάρκεια και ίσως να εγκαταλείψουν όλα τα σκευάσματα φαρμακοθεραπείας ή μερικά. Σε αυτή τη κατηγορία συχνά ανήκουν οι πάσχοντες οι οποίοι λαμβάνουν Λίθιο. Αρκετοί πάσχοντες δεν εγκαταλείπουν την λήψη Λιθίου αλλά ούτε την λαμβάνουν πως τους συνιστάται από την θεράπον ιατρό τους. Μάλιστα, ορισμένοι πάσχοντες μαθαίνουν πως να κρύβουν τη μη ορθή χρήση φαρμακοθεραπείας, λαμβάνοντας έτσι υψηλές δόσεις σταθεροποιητών διάθεσης πριν από τον έλεγχο επίπεδων ορού στο αίμα με όλους τους κίνδυνους που συνεπάγονται.

Αργή προσκόλληση στη λήψη φαρμακοθεραπείας

Στη κατηγόρια αυτή συνήθως ανήκουν τα άτομα με διπολική διαταραχή τα οποία δυσκολεύονται να αποδεκτού τη νόσο τους και παράλληλα τη λήψη φαρμακοθεραπείας. Έτσι βρίσκονται σε άρνηση και επιλέγουν να αρχίσουν να λαμβάνουν φάρμακα μετά από μερικές υποτροπές νόσου.

Αργά φτωχή προσκόλληση στη φαρμακοθεραπεία

Στη κατηγορία αυτή συνήθως ανήκουν οι πάσχοντες οι οποίοι μετά από 2-3 χρόνια ορθής χρήσης φαρμακοθεραπείας ξεκινούν να εγκαταλείπουν τη λήψη σταθεροποιητών διάθεσης χωρίς να υπάρχει κάποια συγκεκριμένη αιτία.

Κατάχρηση φαρμακοθεραπείας

Στην κατηγορία αυτή συνήθως ανήκουν τα άτομα με διπολική διαταραχή τα οποία κάνουν χρήση περισσότερων σκευασμάτων από τα αναμενόμενα. Στην κατηγορία αυτή συνήθως ανήκουν άτομα τα οποία παράλληλα είναι εξαρτημένα από ψυχοδραστικές ουσίες ή νοσούν επίσης από κάποια διαταραχή προσωπικότητας. Η πιο συχνή κατάχρηση είναι οι βενζοδιαζεπίνες, τα αντικαταθλιπτικά, ακόμα και αντιψυχωσικών σκευασμάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι μερικά άτομα με διπολική διαταραχή επιλέγουν να λαμβάνουν περισσότερα σκευάσματα από αυτά που έχουν συνταγογράφηθεί λόγω της ανυπομονησίας τους για βελτίωση της ψυχικής τους κατάστασης.

Σύνηθες φαρμακοθεραπεία για την Διπολική διαταραχή

Α

Σταθεροποιητές διάθεσης

Οι σταθεροποιητές διάθεση αποτελούν σκευάσματα τα οποία χορηγούνται σε άτομα με ΔΔ κατά τη φάση της Μανίας ή για την πρόληψη υποτροπής νόσου. Τα κύρια σκευάσματα σταθεροποιητών διάθεσης είναι τα άλατα Λίθιου και κάποια αντιεπιληπτικά σκευάσματα.

Συγκεκριμένα, τα άλατα λιθίου χορηγούνται κύρια κατά τη φάση της μανίας και τη μείωση πιθανοτήτων από υποτροπές της διπολικής και μονοπολικής συναισθηματικής διαταραχής (μανιακά ή /και καταθλιπτικά επεισόδια), το βαλπροϊκό οξύ ή βαλπροϊκό νάτριο, η καρβαμαζεπίνη και η λαμοτρυγίνη. Επικουρικά μπορεί να χρησιμοποιηθούν η γκαμπαπεντίνη και η τοπιραμάτη.

Κύριοι Σταθεροποιητές διάθεσης

Λίθιο
Είναι ένας αποτελεσματικός σταθεροποιητής της διάθεσης ο οποίος βοηθά στην ομαλοποίηση των νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο. Αποτελεί επιλογή για την πρόληψη της υποτροπής νόσου.

Πιθανές παρενέργειες περιλαμβάνουν:
Υπνηλία, Αδυναμία, Ναυτία, Κούραση, Τρόμος, Δίψα, Συχνοουρία, Αύξηση βάρους, Προβλήματα θυρεοειδούς αδένα

Βαλπροϊκό οξύ
Είναι ένας αποτελεσματικός σταθεροποιητής της διάθεσης ο οποίος βοηθά στην ομαλοποίηση των νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο. Είναι επιλογή για ταχυφασικά επεισόδια ή μανία με ψευδαισθήσεις. Αποτελεί επιλογή για την πρόληψη της υποτροπής νόσου. Αποτελεί μια καλή επιλογή σε περίπτωση που κάποιο άτομο δεν μπορεί να ανεχτεί το λίθιο.

Πιθανές παρενέργειες περιλαμβάνουν:
Υπνηλία, Αύξηση βάρους, Ζάλη, Τρόμος, Διάρροια, Ναυτία, Σύγχυση, Προβλήματα στο ήπαρ

Σημαντικές εργαστηριακές εξετάσεις από την λήψη φαρμακοθεραπείας

  • Επίπεδα πλάσματος στο αίμα
  • Επίπεδα ουρίας και κρεατινίνης
  • Λήψη αρτηριακής πίεσης θυροειδούς
  • Εξετάσεις λειτουργίας θυροειδούς αδένα (TSH)

Β

Αντιμανιακή Φαρμακοθεραπεία

Κατά τη φάση της μανίας ή υπομανίας ως φάρμακα εκλογής περιγράφονται οι σταθεροποιητές της διάθεσης σε συνδυασμό με αντιψυχωτικά σκευάσματα.

Κατά την φάση αυτή το άτομο πιθανόν για την προστασία του αλλά και την αποτελεσματικότερη διαχείριση των συμπτωμάτων ίσως χρειαστεί να λάβει θεραπεία σε νοσοκομειακό περιβάλλον.

Γ

Αντικαταθλιπτική φαρμακοθεραπεία

Η αντικαταθλιπτική φαρμακοθεραπεία διαφέρει από τα σκευάσματα που θα λάβει κάποιο άτομο το οποίο έχει διαγνωστεί με ΔΔ συγκριτικά με άτομα που νοσούν με μονοπολική κατάθλιψη , για το λόγω ότι μπορεί να οδηγήσει το άτομο σε μανιακά ή υπομανικά συμπτώματα.

Η διαχείριση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων πιθανόν να γίνει με σταθεροποιητές διάθεσης ή με συγκεκριμένα αντικαταθλιπτικά σκευάσματα από την κατηγορία των SSRIs, SNRIs.

Κατά την φάση αυτή και ανάλογα με την βαρύτητα της συμπτωματολογίας για την προστασία του ατόμου αλλά και την αποτελεσματικότερη διαχείριση των συμπτωμάτων ίσως χρειαστεί να λάβει θεραπεία σε νοσοκομειακό περιβάλλον.

Να θυμάσαι πως …

Όταν το άτομο βρίσκεται σε οξεία φάση της νόσου η μείωση των ενεργών συμπτωμάτων επιτυγχάνεται κύρια με τη λήψη φαρμακοθεραπείας

Υποτροπή νόσου

Αίτια πυροδότησης υποτροπής μανίας

1

Υπερκαταναλωση αλκοόλ ή παράνομων ψυχοδραστικών ουσιών όπως κάνναβη, κοκαΐνη

2

Να παραμείνει κανείς ξύπνιος όλο το βράδυ παραλείποντας τον ύπνο του

3

Αλλαγή του καθημερινού προγράμματος διατροφής και σωματικής άσκησης

4

Διακοπή ή παράλειψη λήψης φαρμακοθεραπείας

5

Έκθεση σε παρατεταμένους στρεσογόνους παράγοντες

Πώς να μειώσω τις πιθανότητες υποτροπής νόσου

1

Συνέχισε να λαμβάνεις τη φαρμακοθεραπεία σου ακόμα και όταν δεν βιώνεις συμπτώματα υποτροπής νόσου

2

Αύξησε τις δεξιότητες αυτό-διαχείρισης μην στηρίζεις τη διαχείριση των συμπτωμάτων αποκλειστικά στη λήψη φαρμακοθεραπείας

3

Σε περίπτωση υποτροπής νόσου οι 6 επόμενοι μήνες χαρακτηρίζονται υψηλού κινδύνου για επαν -ενεργοποίηση συμπτωμάτων

4

Ζήτησε έγκαιρα στήριξη από υπηρεσίες ψυχικής υγείας όταν εντοπίσεις πρώιμα σημεία και συμπτώματα υποτροπής νόσου

5

Απομάκρυνε την αιτία που σε οδηγεί σε πυροδότηση πρώιμων σημείων και συμπτωμάτων υποτροπής νόσου